De zoete vrucht van de palmboom is de dadel. Het is de vrucht van de dadelpalm, wetenschappelijk Phoenix dactylifera, een palmsoort die van oudsher groeit in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. De vrucht is langwerpig, heeft een harde pit in het midden en smaakt uitgesproken zoet, zeker in gedroogde vorm. In kruiswoordpuzzels is "dadel" dan ook vrijwel altijd het gezochte woord bij de omschrijving zoete vrucht van de palmboom, meestal met vijf letters. Wie in de winkel dadels koopt, ziet meestal gedroogde exemplaren, omdat verse dadels beperkt houdbaar zijn.
Waarom smaakt een dadel zo zoet?
Tijdens het rijpen zet de vrucht zetmeel om in suikers, vooral glucose en fructose. Bij het drogen verdwijnt daarna een groot deel van het vocht, waardoor die suikers per gram sterk geconcentreerd raken. Van een gedroogde dadel bestaat ruwweg twee derde van het gewicht uit suiker, wat de vrucht tot een van de zoetste natuurproducten maakt.
Dat verklaart ook waarom dadels in veel keukens als natuurlijke zoetstof worden gebruikt. In gepureerde vorm vervangen ze suiker in koek, repen en ontbijtpap, waarbij ze naast zoetheid ook binding en een volle smaak geven. Meer achtergrond over de plant staat op de pagina over de dadelpalm.
Wat zit er nog meer in dadels?
Naast suikers leveren dadels voedingsvezels, en ze bevatten mineralen waaronder kalium en magnesium. Ze bevatten nauwelijks vet en weinig eiwit. Betrouwbare, actuele voedingswaarden per product vind je in de Nederlandse voedingsmiddelentabel van het Voedingscentrum.
Omdat de energiedichtheid hoog is, tellen kleine porties snel aan. Een handjevol gedroogde dadels levert vergelijkbaar veel energie als een flinke snack. Voor wie op de calorie-inname let, is dat een reden om het bij enkele stuks te houden in plaats van uit een grote zak te eten.
Welke soorten dadels kom je tegen?
In Nederlandse winkels zijn medjoul en deglet noor de bekendste. Medjouldadels zijn groot, zacht en karamelachtig van smaak; deglet noor is kleiner, wat steviger en minder overweldigend zoet. Daarnaast bestaan er tientallen andere cultivars, die per land en per oase verschillen.
Het onderscheid zit vooral in vochtgehalte en textuur. Zachte soorten lenen zich goed om te vullen of te pureren, drogere soorten zijn handiger om los te eten of in gerechten te snijden. De botanische achtergrond van de vrucht zelf staat beschreven bij het lemma dadel.
Waar worden dadels verbouwd?
De dadelpalm gedijt in warme, droge gebieden met toegang tot grondwater, klassiek in oases. Grote productielanden liggen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. De Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN houdt wereldwijde productiecijfers per gewas en per land bij.
De teelt is arbeidsintensief. Bestuiving gebeurt in veel gebieden met de hand, en het oogsten van trossen hoog in de boom vraagt vakmanschap. Dat verklaart een deel van de prijsverschillen tussen soorten en kwaliteiten in de winkel.
Hoe bewaar je dadels het beste?
Gedroogde dadels blijven maandenlang goed in een afgesloten verpakking op een koele, donkere plek. In de koelkast gaan ze nog langer mee, al worden ze dan wat steviger. Verse dadels zijn een ander verhaal: die bewaar je koel en eet je binnen enkele dagen.
Zie je een witte waas op de schil, dan is dat meestal uitgekristalliseerde suiker en geen schimmel. Ruikt of smaakt de vrucht gegist of muf, dan is hij wel over de datum. Onderzoek naar teelt, bewaring en kwaliteit van tropische en subtropische gewassen gebeurt onder meer bij Wageningen University & Research.
Waarom duikt de dadel zo vaak op in puzzels?
Puzzelmakers houden van woorden die kort zijn, eenduidig te omschrijven en meerdere klinkers bevatten. Dadel voldoet aan alle drie. De omschrijving zoete vrucht van de palmboom is bovendien precies genoeg om maar één antwoord toe te laten, wat bij vruchtomschrijvingen lang niet altijd lukt.
Kom je de omschrijving tegen met een ander aantal letters, controleer dan of er naar de boom wordt gevraagd in plaats van naar de vrucht. In dat geval is dadelpalm het gezochte woord.
